Zava-misy fototra
Eo anelanelan'ny taona 2015 sy 2050, ny isan'ny mponina eran-tany mihoatra ny 60 taona dia hitombo efa ho avo roa heny avy amin'ny 12% ka hatramin'ny 22%.
Amin'ny taona 2020, ny isan'ny olona 60 taona no ho miakatra dia hihoatra ny isan'ny ankizy latsaky ny 5 taona.
Amin'ny taona 2050, 80%-n'ny zokiolona no hipetraka any amin'ny firenena ambany sy antonony fidiram-bola.
Haingana lavitra noho ny teo aloha ny hafainganam-pandehan'ny fahanteran'ny mponina.
Miatrika fanamby lehibe ny firenena rehetra mba hahazoana antoka fa vonona handray tsara ity fiovan'ny demografika ity ny rafitra ara-pahasalamany sy ny rafitra sosialy misy azy ireo.
Topimaso
Mihamaro ny olona eran-tany miaina ela kokoa. Amin'izao fotoana izao, ny ankamaroan'ny olona dia afaka manantena ny hiaina hatramin'ny enimpolo taona sy mihoatra. Mitombo ny isan'ny zokiolona sy ny isan'ny mponina any amin'ny firenena rehetra eran-tany.
Amin'ny taona 2030, olona 1 amin'ny 6 eran-tany no ho 60 taona na mihoatra. Amin'izao fotoana izao, ny isan'ny mponina 60 taona na mihoatra dia hitombo avy amin'ny 1 lavitrisa amin'ny taona 2020 ho 1.4 lavitrisa. Amin'ny taona 2050, ny isan'ny mponina 60 taona na mihoatra eran-tany dia hitombo avo roa heny (2.1 lavitrisa). Ny isan'ny olona 80 taona na mihoatra dia antenaina hitombo avo telo heny eo anelanelan'ny taona 2020 sy 2050 ka hahatratra 426 tapitrisa.
Na dia nanomboka tany amin'ireo firenena manana fidiram-bola ambony aza ity fiovan'ny fizaran'ny mponina mankany amin'ny zokiolona ity - fantatra amin'ny anarana hoe fahanteran'ny mponina - (ohatra any Japon, 30%-n'ny mponina no efa mihoatra ny 60 taona), dia ireo firenena manana fidiram-bola ambany sy antonony no miaina fiovana lehibe indrindra. Amin'ny taona 2050, ny roa ampahatelon'ny mponina eran-tany mihoatra ny 60 taona dia hipetraka any amin'ireo firenena manana fidiram-bola ambany sy antonony.
Fanazavana momba ny fahanterana
Eo amin'ny lafiny biolojika, ny fahanterana dia vokatry ny fiantraikan'ny fiangonan'ny fahasimbana molekiola sy sela isan-karazany rehefa mandeha ny fotoana. Izany dia mitarika fihenan'ny fahafaha-manao ara-batana sy ara-tsaina tsikelikely, fitomboan'ny mety hisian'ny aretina ary amin'ny farany dia fahafatesana. Ireo fiovana ireo dia tsy mitongilana na tsy miovaova, ary mifandray amin'ny taonan'ny olona iray ihany. Ny fahasamihafana hita amin'ny fahanterana dia tsy kisendrasendra. Ankoatra ny fiovana biolojika, ny fahanterana dia matetika mifandray amin'ny fiovana hafa eo amin'ny fiainana toy ny fisotroan-dronono, ny fifindrana any amin'ny trano fonenana mety kokoa ary ny fahafatesan'ny namana sy ny mpiara-miasa.
Aretina ara-pahasalamana mahazatra mifandraika amin'ny fahanterana
Anisan'ny aretina mahazatra amin'ny zokiolona ny fahaverezan'ny fandrenesana, ny katarakta sy ny fahadisoana amin'ny fijerena maso, ny fanaintainan'ny lamosina sy ny vozona ary ny osteoarthritis, ny aretin'ny havokavoka mitaiza, ny diabeta, ny fahaketrahana ary ny dementia. Rehefa mihantitra ny olona dia mety hiharan'ny aretina maromaro miaraka izy ireo.
Ny fahanterana koa dia miavaka amin'ny fisian'ny toe-pahasalamana sarotra maromaro izay matetika antsoina hoe syndromes geriatric. Matetika izy ireo dia vokatry ny anton-javatra maro samihafa ary anisan'izany ny fahalemena, ny tsy fahafahana mifehy ny fisotrony, ny fianjerana, ny delirium ary ny fery amin'ny tsindry.
Ireo anton-javatra misy fiantraikany amin'ny fahanterana ara-pahasalamana
Ny fiainana lava kokoa dia mitondra fahafahana, tsy ho an'ny zokiolona sy ny fianakaviany ihany, fa ho an'ny fiaraha-monina amin'ny ankapobeny koa. Ny taona fanampiny dia manome fahafahana hanohy asa vaovao toy ny fianarana fanampiny, asa vaovao na fitiavana izay efa ela no tsy noraharahaina. Ny zokiolona koa dia mandray anjara amin'ny fomba maro ho an'ny fianakaviany sy ny fiaraha-monina misy azy. Na izany aza, ny haben'ireo fahafahana sy fandraisana anjara ireo dia miankina betsaka amin'ny anton-javatra iray: ny fahasalamana.
Ny porofo dia manondro fa ny isan'ny olona salama tsara dia mbola tsy miova amin'ny ankapobeny, izay midika fa ireo taona fanampiny dia ao anatin'ny fahasalamana ratsy. Raha afaka miaina ireo taona fanampiny ireo amin'ny fiainana salama tsara ny olona ary raha miaina ao anatin'ny tontolo manohana azy ireo, dia tsy dia misy fahasamihafana firy amin'ny an'ny tanora ny fahafahany manao ireo zavatra sarobidy aminy. Raha toa ka manjaka amin'ireo taona fanampiny ireo ny fihenan'ny fahaiza-manao ara-batana sy ara-tsaina, dia ho ratsy kokoa ny fiantraikany amin'ny zokiolona sy ny fiaraha-monina.
Na dia avy amin'ny fototarazo aza ny sasany amin'ireo fiovaovan'ny fahasalaman'ny zokiolona, ny ankamaroany dia vokatry ny tontolo ara-batana sy ara-tsosialy misy ny olona - anisan'izany ny tranony, ny manodidina azy, ary ny fiaraha-monina misy azy, ary koa ny toetrany manokana - toy ny maha-lahy na maha-vavy azy, ny fokony, na ny sata ara-tsosialy sy ara-toekarena misy azy. Ny tontolo iainan'ny olona fony izy mbola kely - na hatramin'ny mbola zaza ao am-bohoka aza - miaraka amin'ny toetrany manokana, dia misy fiantraikany maharitra amin'ny fomba fahanterany.
Ny tontolo ara-batana sy ara-tsosialy dia mety hisy fiantraikany mivantana amin'ny fahasalamana na amin'ny alalan'ny sakana na fandrisihana izay misy fiantraikany amin'ny fahafahana, ny fanapahan-kevitra ary ny fitondran-tena ara-pahasalamana. Ny fitazonana fitondran-tena salama mandritra ny androm-piainana, indrindra ny fihinanana sakafo voalanjalanja, ny fanaovana hetsika ara-batana tsy tapaka ary ny fifadiana ny fifohana sigara, dia samy mandray anjara amin'ny fampihenana ny mety hisian'ny aretina tsy mifindra, fanatsarana ny fahaiza-manao ara-batana sy ara-tsaina ary fanemorana ny fiankinan-doha amin'ny fikarakarana.
Ny tontolo ara-batana sy ara-tsosialy manohana dia ahafahan'ny olona manao izay zava-dehibe aminy, na dia eo aza ny fahaverezan'ny fahafaha-manao. Ny fisian'ny tranobe sy fitaterana ho an'ny daholobe azo antoka sy mora idirana, ary ireo toerana mora andehanana, dia ohatra amin'ny tontolo manohana. Amin'ny famolavolana valinteny ara-pahasalamana ho an'ny daholobe amin'ny fahanterana, dia zava-dehibe ny tsy mandinika fotsiny ny fomba fiasa manokana sy ara-tontolo iainana izay manatsara ny fatiantoka mifandraika amin'ny fahanterana, fa koa ireo izay mety hanamafy ny fahasitranana, ny fampifanarahana ary ny fitomboana ara-tsaina sy ara-tsaina.
Ireo fanamby amin'ny fiatrehana ny fahanteran'ny mponina
Tsy misy olona zokiolona mahazatra. Misy olona 80 taona manana fahaiza-manao ara-batana sy ara-tsaina mitovy amin'ny olona 30 taona maro. Ny olona hafa kosa dia miaina fihenan'ny fahaiza-manao amin'ny fahatanorany kokoa. Ny valinteny feno momba ny fahasalamam-bahoaka dia tsy maintsy mamaha ireo karazana traikefa sy filàn'ny zokiolona ireo.
Tsy kisendrasendra ny fahasamihafana hita amin'ny zokiolona. Ny ampahany betsaka dia avy amin'ny tontolo ara-batana sy ara-tsosialy misy ny olona ary ny fiantraikan'ireny tontolo ireny amin'ny fahafahany sy ny fitondran-tenany ara-pahasalamana. Ny fifandraisantsika amin'ny tontolo iainantsika dia voataonan'ny toetra manokana toy ny fianakaviana nahaterahantsika, ny maha-lahy na maha-vavy antsika ary ny foko niaviantsika, ka mitarika ho amin'ny tsy fitoviana eo amin'ny fahasalamana.
Matetika ny zokiolona dia heverina ho marefo na miankina amin'ny hafa ary enta-mavesatra ho an'ny fiarahamonina. Ireo matihanina amin'ny fahasalamam-bahoaka, sy ny fiarahamonina amin'ny ankapobeny, dia mila mamaha ireo sy ireo fihetsika hafa manavakavaka ny zokiolona, izay mety hitarika fanavakavahana, izay misy fiantraikany amin'ny fomba famolavolana politika sy ny fahafahana ananan'ny zokiolona hiaina fahanterana ara-pahasalamana.
Ny fanatontoloana, ny fivoaran'ny teknolojia (ohatra, amin'ny fitaterana sy ny fifandraisana), ny tanàn-dehibe, ny fifindra-monina ary ny fiovan'ny fenitra momba ny lahy sy ny vavy dia misy fiantraikany mivantana sy ankolaka amin'ny fiainan'ny zokiolona. Ny valin'ny fahasalamam-bahoaka dia tsy maintsy mandinika tsara ireo fironana ankehitriny sy vinavinaina ireo ary mamolavola politika mifanaraka amin'izany.
Valintenin'ny OMS
Nanambara ny taona 2021–2030 ho Folo Taonan'ny Fahanterana Salama ny Fivoriamben'ny Firenena Mikambana ary nangataka ny OMS hitarika ny fampiharana izany. Fiaraha-miasa maneran-tany ny Folo Taonan'ny Fahanterana Salama izay mampivondrona ny governemanta, ny fiarahamonim-pirenena, ny masoivoho iraisam-pirenena, ny matihanina, ny akademia, ny fampitam-baovao ary ny sehatra tsy miankina mandritra ny 10 taona hanaovana hetsika iraisana, mandrisika ary miara-miasa mba hampiroboroboana ny fiainana lava kokoa sy salama kokoa.
Ny folo taona dia miorina amin'ny Tetikady sy Drafitra Hetsika Manerantany an'ny OMS sy ny Drafitra Hetsika Iraisam-pirenena momba ny Fahanterana ao Madrid an'ny Firenena Mikambana ary manohana ny fanatanterahana ny Agenda 2030 an'ny Firenena Mikambana momba ny Fampandrosoana Maharitra sy ny Tanjon'ny Fampandrosoana Maharitra.
Ny folo taona ho an'ny fahanterana ara-pahasalamana (2021–2030) dia mikendry ny hampihena ny tsy fitoviana ara-pahasalamana sy hanatsara ny fiainan'ny zokiolona, ny fianakaviany ary ny vondrom-piarahamoniny amin'ny alàlan'ny hetsika iraisana amin'ny sehatra efatra: fanovana ny fomba fisainantsika, ny fihetseham-pontsika ary ny fihetsika manoloana ny taona sy ny fanavakavahana; fampandrosoana ny vondrom-piarahamonina amin'ny fomba izay mampiroborobo ny fahaizan'ny zokiolona; fanomezana fikarakarana mitambatra mifantoka amin'ny olona sy serivisy ara-pahasalamana voalohany mamaly ny zokiolona; ary fanomezana fidirana amin'ny fikarakarana maharitra tsara kalitao ho an'ny zokiolona izay mila izany.
Fotoana fandefasana: 24 Novambra 2021
